2020-ci il FINTECH ECOSİSTEMİ ÜÇÜN KRİTİK İLDİRMİ ?

Gəlin bu sualı ekosistemi və inkişafları araşdıraraq həll edək.Məlum olduğu kimi,
6493 nömrəli qanuna əsasən; 48 bankdan əlavə 18 elektron elektron agentlik, 34
ödəniş agentliyi və PTT maliyyə texnologiyaları sahəsindəki yerlərini tutmuşlar.
2013-2015-ci illər arasında sektor qanuna müvafiq olaraq nə edəcəyini tam
anlamırdı, qanunvericiliyi əlində nə zaman olacağını və qüvvəyə minəcəyini
gözləyirdi, o qanunvericiliklə uyğunlaşmasına işıq sürəti ilə nail olmağı cəhd etmişdi.(!).


Sonrakı dövr bankların, belə deyək, elektron pullara və ödəniş agentliklərinə
caynaqlarını göstərdikləri bir dövr oldu. Təəssüf ki, ekosistemdəki nüfuzlarına mənfi
təsir göstərən bir şəkildə hərəkət edən bəzi e-pul və ödəniş agentlikləri səbəbindən
banklar daha sərt bir xətt götürdülər. Elektron pul və ödəniş agentliklərinin birliyi olan
ÖDED-in rəhbərliyi altında rəsmi hakimiyyətə və banklara, şirkətlərin müsbət
yanaşması sayəsində mövzu bir müddət sonra populyarlığını itirdi.


Son 2 il, elektron pul və ödəniş agentliklərinin özünü sübut etdikləri və ekosistemdəki
yerlərini möhkəmləndirdikləri bir dövr oldu. PayU tərəfindən İyzico'nun alınması kimi
inkişaflar; Fibabanka-Finberg tərəfindən edilən Birləşik Ödəmənin sərmayə qoyuluşu
bu sektorda bankı və lisenziyalı Fintech şirkətini ilk dəfə sərmayə qoyuluşu
məsələsində birləşdirərək, eyni zamanda Birləşik Ödəmənin Night Transfer məhsulu
bankın rəqəmsal kanalları üzrə xidmətlər göstərməyə başlayaraq bu dövrdə
əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. Və gəlin 2020-ci ildən bəhs edək. Əslində, 2020-ci il
Fintech sektoru üçün 2019-cu ilin son rübündən "Gəlirəm" deməyə başlamışdı. 2019-
cu ilin Noyabr ayında qüvvəyə minmiş qanunla birlikdə, Türkiyə Cümhuriyyət Mərkəzi
Bankı (TCMB) 2020-ci ildən başlayaraq 18 elektron pul və 34 ödəniş agentliyinin yeni
rəhbəri oldu.


Eyni qanunda, Avropadakı PSD2-yə bənzər bir modelə göz yuman bəzi maddələr də
var idi. Bunun müsbət bir inkişaf olduğu üçün TCMB-yə elektron pul və ödəniş
agentliklərinin gəlirlərinə təsir edəcək bəzi qərarlar qəbul etmək səlahiyyəti
verilmişdir. Lakin bildiyiniz kimi, ölkəmizdə bir qanun qüvvəyə minsə də, tənzimləmə
və bildiriş olmadığı müddətdə heç bir mövzu aydınlaşmır. Əlbətdə eyni vəziyyət bu
qanuna aiddir və bundan əlavə bu tənzimləmə yeni tənzimləyici, yəni TCMB
tərəfindən hazırlanacaqdır. Ekosistem bu mövzunun ilin ortalarına doğru
aydınlaşacağını gözləyir. Digər tərəfdən, 2019-cu ildən etibarən banklar üçün bəzi
radikal qərarlar qəbul edilməyə başlandı. İlk öncə POS terminalları üçün ən yüksək
tarif limiti gətirildi. 2020-ci il ilə birlikdə may ayında TCMB-nın 9 bankla 7/24 EFT
hazırlamağa başladığı pilot sxeminin ilin son rübündə bütün banklarda tətbiq
olunacağı xəbərini aldıq. Daha sonra “Elektron pul və ödəniş edən təşkilatlar bu
sistemə daxil ediləcəkmi?” sualına cavab olaraq “Təəssüf ki, bu il deyil, bəlkə 2021-ci
ildə” deyək. Nəhayət, fevral ayının əvvəlində elan edilmiş və mart ayında tətbiq

olunmağa başlayacaq bankların pul köçürmələri və EFT əməliyyatlara görə bank
komissiyasının ən yüksək limiti var. O zaman gəlin bu inkişafları izah etməyə
başlayaq. Elektron pul və ödəniş qurumları banklara nisbətən daha ucuz xidmətlər
təklif edirdi və ya bankların xidmət göstərə bilmədiyi dövrlərdə və ya 7/24-ə diqqət
çəkən həllər təklif edirdilər. 2020-ci ildə bütün banklar maksimum 1 TL üçün 7/24 EFT
etməyə başlayacaq. O zaman elektron pul və ödəniş agentlikləri üçün rəqabət etmək
nə qədər asan olacaq?


Digər tərəfdən, POS xidmətləri göstərən ödəniş agentlikləri tərəfindən satılan
xidmətlər sistemdəki banklardan aldıqları POS komissiyalarına gəlir marjası əlavə
edərək, banklar tərəfindən üzvlərin iş yerlərinə tətbiq olunan POS komissiya
tariflərinə ən yüksək limit gətirilən bir sistemdə rəqabətədavamlılıq nə qədər ola
bilər? Hər şeydən öncə, TCMB-nın gözlədiyi yuxarıda qeyd olunan qaydada ödəniş
agentliklərinin xidmət komissiyasına bu mövzuda yüksək limit tətbiq olunarsa, bu
fəlakət ssenarisi olacaqmı?


Bütün bunlar konkret nümunələrdir; daha ətraflı məlumat aldıqca daha çox sual
işarəsinə aparan mövzular vardır.
Bu çərçivədə TCMB-dən gözlənilən qanunvericilik daha da vacib hala çevrilir. Ədalətli
rəqabəti təmin edən, fintech qurumlarına yol açan qanunvericilik 2020-ci ili gözəl bir
ilə çevirəcəkdir. Bununla birlikdə, ekosistemdə orijinal modellər istehsal edən, qlobal
şirkətlərlə iş ortaqlığı yaradan və beləliklə bölgədə fəaliyyətini genişlənən fintech
qurumları bu dövrdə ön plana çıxacaq.

Kutay Yalınkılıç
OTHER BLOGS

FINTECH-AS-A-SERVICE (FAAS) İŞ/BİZNES MODELİ NƏDİR?

SEE ALL

FINTECH-AS-A-SERVICE (FAAS) İŞ/BİZNES MODELİ NƏDİR?

SEE ALL